معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣٤ - گشادهرویی و خوشرویی؛ دو هدیهی بزرگ - غلامعلی مهدی
گشادهرویی و خوشرویی؛ دو هدیهی بزرگ
غلامعلی مهدی
پیامبر اکرم(ص): «إنَّکم لَن تَسَعُوا النّاسَ بِأموالِکم فَالْقُوهُم بِطَلاقَةِ الْوَجهِ و حُسنِ الْبِشرِ؛(١) شما هرگز نمىتوانید با اموال خود همهی مردم را بهرهمند سازید؛ پس با آنان با گشادهرویى و خوشرویى برخورد کنید.»
انسانهاى بزرگ و بزرگوار دوست دارند با بخششها و هدایاى خود، علاقهمندى خود را به گونهاى، به دیگران ابراز کنند؛ اما دارایىهاى آدمى محدود، و اطرافیان بسیار فراتر از دارایىها هستند. بنابراین، حتى انسانهاى توانمند نیز نمىتوانند دلِ همگان را با هدایاى مادى به دست بیاورند.
پیامبر خاتم(ص) روزى خطاب به فرزندان عبدالمطلب یا بنىهاشم(٢) فرمودند: «شما هرگز نمىتوانید با دارایىهاى خود همهی مردم را بهرهمند سازید.» منظور پیامبر(ص) مىتواند این باشد:
الف) دارایىهاى شما آن اندازه گسترده نیست که بتوانید نیازهای مردم را برطرف کنید؛(٣)
ب) از سوى دیگر شما طاقت و توان این همه یارىرسانى را نیز ندارید.(٤)
حال اگر کسى بخواهد علاقهمندى خود را به همه ابراز کند، چگونه میتواند به این هدف برسد؟ ادامهی روایت نبوى پاسخ این پرسش است: «پس با آنان [مردم] با گشادهرویى و خوشرویى برخورد کنید.» این دو راهکار مناسب، هم آسان و هم امکانپذیر است و از طاقت آدمى بیرون نیست. دو فرمایش پیامبر(ص) عبارتاند از:
١. «فألقُوهُم بطلاقة الوجه»؛ یعنى در ملاقاتها باید با رویى شاداب و گشاده با دیگران برخورد کنید. چنین برخوردى برگرفته از تواضع و اخلاق پسندیده است.(٥)
تحصیل این عمل چندان دشوار نیست و به تعبیر سعدى: دیو خوشروى بِه از حور گرهپیشانى.(٦)
٢. «و حُسن البِشرِ»؛ این مطلب فراتر از گشادهرویى است؛ چرا که «البِشر» را همان روى شاداب و گشاده گفتهاند که در فراز نخست آمد؛ اما این فراز با پسوند «حُسن» همراه است؛ یعنى، شادابى و گشادهرویى که به نیکویى انجام شود؛ به عبارت دیگر، در اینجا باید سیما را با لبخند، سخن را با کلمات پسندیده و رفتار را با کردار شایسته همراه کرد، تا بتوان «حُسن» را به نمایش گذاشت.(٧) بنابراین، «حُسن البِشر» همان اخلاق کامل در معاشرت است که در اینجا به کار مىآید. اگر این مهارت اجتماعى، در جذب افراد به کار گرفته شود، مىتوان بسیارى از ناآشنایان را از هدایاى معنوى خویش بهرهمند ساخت و پایایى و فراگیرى این بخشش نیز از اموال مادى بسیار بیشتر است.
به همین دلیل است که مؤمنان تلاش مىکنند تا شادى در سیمایشان هویدا شود و اندوه در دلهایشان پنهان گردد؛ همان گونه که على(ع) فرمود:
«المؤمن بِشرُهُ فى وَجهِهِ و حُزنُه فى قلبه؛ مؤمن شادیاش در سیمایش، و اندوهش در دلش است.»
در گلستانِ جهان چون غنچههاى صبحدم
با درون پر ز خون، در حال لبخندیم ما(٨)
پیامهاى حدیث
١. به دست آوردن دل دیگران از راه درست، جایگزین احسان مادی است؛
٢. گشادهرویى و خوشرویى دو راهکار مناسب در ارتباط با دیگران است.
١. الکافي، ج٢، ص١٠٣ و بحارالأنوار، ج٧١، ص١٦٩.
٢. الکافي، ج٢، ص١٠٣.
٣. شرح اصول الکافي، ج٨، ص٢٩٥.
٤. همان.
٥. همان.
٦ . لغتنامهی دهخدا، مدخل «خوشرویى».
٧. الأمالى، شیخ صدوق، ص٥٣١.
٨. دیوان اشعار، فرخى یزدى، برگرفته از نرمافزار دُرج، ص٧٠.